Badanie testosteronu wolnego
Badanie pomaga w rozpoznawaniu oraz monitorowaniu leczenia schorzeń i zaburzeń wynikających z nieprawidłowego stężenia testosteronu wolnego.
Od 20 lat badamy Twoją krew.
4.7 / 5
Krótki opis badania
Oznaczenie stężenia wolnego testosteronu wykonuje się wtedy, gdy wynik testosteronu całkowitego jest trudny do oceny, między innymi z powodu zmiennego poziomu SHBG. Badanie to pomaga w rozpoznawaniu oraz monitorowaniu leczenia schorzeń i zaburzeń wynikających z nadmiaru lub niedoboru tego hormonu.
Cena
Koszt badania zaczyna się od 89.00 zł. Cena może różnić się w zależności od Punktu Pobrań.
Czas oczekiwania na wynik
Standardowy czas oczekiwania na wynik badania wynosi 7 dni. Podany czas oczekiwania jest liczony od następnego dnia roboczego po pobraniu.
Jak odebrać wynik?
- Na koncie my.synevo.pl. Wszystkie wyniki w jednym miejscu i powiadomienie.
- Online przy użyciu jednorazowego kodu (ważny 60 dni).
- W Punkcie Pobrań, w którym robiłeś/aś badanie. Przyjdź z kodem i dokumentem tożsamości.
Przygotowanie do badania
Ze względu na zmienność dobową poziomu testosteronu zaleca się badanie w godzinach porannych, najlepiej między 7:00 a 10:00.
Czym jest wolny testosteron?
Testosteron to steroidowy hormon płciowy, który jest androgenem. Kojarzony głównie jako „hormon męski”, ale występuje u obu płci (w różnych proporcjach). Hormon ten krąży we krwi w trzech frakcjach:
- związanej z SHBG,
- związanej z albuminą,
- jako frakcja wolna (ok. 1-3%) – niezwiązana z żadnym białkiem transportującym.
Rola testosteronu wolnego
Biologicznie dostępne są tylko ostatnie dwie frakcje. Uznaje się, że to testosteron wolny (fT – free testosterone) odzwierciedla biologiczną aktywność hormonu i decyduje o jego dostępności dla komórek.
Kiedy warto wykonać badanie stężenia testosteronu wolnego?
Badanie zalecane jest wtedy, gdy wynik testosteronu całkowitego jest „na granicy” i trudny do jednoznacznej interpretacji. Poziom testosteronu wolnego sprawdza się przede wszystkim:
- przy podejrzeniu hipogonadyzmu (niedostatecznej produkcji testosteronu lub plemników przez jądra),
- przy podejrzeniu przy podejrzeniu związanego z wiekiem niedoboru testosteronu (tzw. andropauzy),
- w sytuacji zaburzeń libido i problemów z erekcją,
- gdy podejrzewane są zaburzenia płodności u mężczyzn,
- w diagnostyce wirylizacji (nadmiaru męskich hormonów) i hirsutyzmu (nadmiernego owłosienia typu męskiego) u kobiet,
- w diagnostyce zespołu policystycznych jajników (PCOS),
- gdy podejrzewane są zaburzenia dojrzewania płciowego u dzieci,
- przy nieprawidłowym stężeniu SHBG.
Badanie jest również wykorzystywane podczas monitorowania przebiegu leczenia raka prostaty.
Jak przebiega badanie?
Badanie testosteronu polega na pobraniu niewielkiej ilości krwi żylnej, najczęściej z żyły w zgięciu łokciowym.
W Punkcie Pobrań Synevo personel pobiera materiał, a następnie przekazuje próbkę do laboratorium medycznego, gdzie analizują ją diagności laboratoryjni.
Normy i wynik badania
Wynik badania testosteronu wolnego najlepiej odczytywać w odniesieniu do zakresów referencyjnych widocznych na wydruku z laboratorium.
Ostateczna ocena wyniku należy do lekarza, który uwzględni pełny obraz kliniczny pacjenta oraz – w przypadku kobiet – fazę cyklu menstruacyjnego, w której pobrana została próbka.
Przyczyny niskiego poziomu
Niski poziom testosteronu wolnego może wynikać z dwóch odrębnych mechanizmów: zbyt małej produkcji testosteronu całkowitego (hipogonadyzm) lub zbyt wysokiego poziomu SHBG, które „wiąże” testosteron i zmniejsza jego wolną, biologicznie aktywną frakcję.
Podwyższone SHBG
Wysoki poziom SHBG to najczęstszy powód, dla którego testosteron wolny jest niski mimo prawidłowego testosteronu całkowitego. Czynniki podwyższające SHBG to:
- wiek (SHBG wzrasta wraz z wiekiem),
- nadczynność tarczycy,
- choroby wątroby,
- HIV/AIDS,
- niektóre leki (np. przeciwdrgawkowe, estrogeny).
Hipogonadyzm
Hipogonadyzm dzielimy na pierwotny i wtórny.
Pierwotny to sytuacja, w której jądra nie produkują wystarczająco dużo testosteronu. Najczęstsze przyczyny to:
- Zespół Klinefeltera (kariotyp 47, XXY),
- urazy, stany zapalne lub guzy jąder,
- wnętrostwo, hipoplazja komórek Leydiga,
- chemio- i radioterapia.
W przypadku hipogonadyzmu wtórnego podstawowym mechanizmem jest zaburzenie osi podwzgórze-przysadka, w wyniku którego jądra nie otrzymują odpowiedniego sygnału hormonalnego (LH i FSH). Przyczyny to zazwyczaj:
- niedoczynność przysadki i guzy przysadki,
- hiperprolaktynemia,
- Zespół Kallmanna (genetyczny brak wydzielania GnRH),
- otyłość i zespół metaboliczny,
- cukrzyca typu 2, przewlekłe choroby nerek, serca.
Objawy niskiego poziomu
Niedobór tej frakcji testosteronu we krwi wpływa na wiele obszarów funkcjonowania. Mogą pojawiać się objawy w sferze seksualnej, fizycznej, a także psychicznej i poznawczej:
- obniżone libido, brak zainteresowania seksem, zaburzenia erekcji,
- trudności w osiągnięciu orgazmu, obniżona satysfakcja seksualna,
- utrata masy mięśniowej, szybsze zmęczenie fizyczne,
- odkładanie się tkanki tłuszczowej (szczególnie na brzuchu i biodrach),
- ginekomastia (powiększenie gruczołów piersiowych),
- zmniejszenie owłosienia na ciele,
- bóle stawów i pleców,
- obniżony nastrój, apatia, objawy przypominające stan depresyjny,
- wahania nastroju, nerwowość.
Przyczyny wysokiego poziomu
Wysoki poziom testosteronu wolnego może wynikać z nadmiernej produkcji testosteronu całkowitego (hiperandrogenizm) lub z obniżonego SHBG, które uwalnia więcej hormonów do krążenia.
Obniżone SHBG
Typowe przyczyny to:
- insulinooporność i cukrzyca typu 2,
- otyłość i zespół metaboliczny,
- niedoczynność tarczycy.
Hiperandrogenizm
U kobiet to zaburzenie hormonalne jest częstszym problemem niż u mężczyzn i może wynikać z:
- zespołu policystycznych jajników (PCOS),
- guzów jajników,
- wrodzonego przerostu nadnerczy (WPN),
- guzów nadnerczy i zespołu Cushinga,
- hiperinsulinemii.
U mężczyzn do przyczyn hiperandrogenizmu należą:
- guzy jąder,
- guzy nadnerczy,
- wrodzony przerost nadnerczy,
- stosowanie sterydów anabolicznych,
- akromegalia.
Objawy wysokiego poziomu
U kobiet objawy są zdecydowanie bardziej łatwo dostrzegalne. Pojawiają się wówczas:
- nadmierne owłosienie „typu męskiego”,
- trądzik hormonalny,
- łysienie androgenowe,
- przetłuszczona skóra,
- obniżenie głosu,
- zmiana proporcji ciała (poszerzenie ramion, zwiększona tkanka mięśniowa, przyrost masy ciała),
- zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę,
- drażliwość, wahania nastroju, stany lękowe.
Nadmiar wolnej frakcji testosteronu u mężczyzn często pozostaje długo niezauważony. Najczęstsze manifestacje to:
- łysienie androgenowe,
- nadmierne owłosienie ciała,
- niepłodność,
- zmniejszenie wymiarów jąder (zwłaszcza przy stosowaniu sterydów anabolicznych),
- drażliwość,
- trądzik na twarzy, klatce piersiowej i plecach.
U dzieci zaburzenia hormonalne najczęściej objawiają się przedwczesnym dojrzewaniem płciowym.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Jaka jest różnica między testosteronem wolnym a całkowitym i kiedy warto zbadać właśnie testosteron wolny?
Testosteron we krwi krąży w dwóch postaciach. Zdecydowana większość, bo około 98%, jest związana z białkami transportującymi, głównie z białkiem SHBG oraz albuminami, i w tej formie jest niedostępna dla tkanek. Zaledwie około 1,5 do 2% to testosteron wolny, czyli ten, który faktycznie wnika do komórek i wywiera swoje działanie. Badanie testosteronu całkowitego mierzy obie pule łącznie i w większości przypadków daje wystarczającą informację. Problem pojawia się, gdy poziom białka SHBG jest zaburzony, co zdarza się między innymi przy otyłości, chorobach wątroby czy zaburzeniach tarczycy. W takich sytuacjach testosteron całkowity może wyglądać pozornie prawidłowo, mimo że ilość hormonu faktycznie dostępnego dla organizmu jest zbyt niska. Badanie testosteronu wolnego pozwala wtedy ujawnić rzeczywisty stan rzeczy.
Czy kobiety też powinny badać testosteron i co może oznaczać jego podwyższony poziom?
Tak, testosteron jest hormonem obecnym i potrzebnym również w kobiecym organizmie, choć w znacznie mniejszych ilościach niż u mężczyzn. Odpowiada między innymi za popęd seksualny, napięcie mięśniowe i nastrój. Jednak jego nadmiar u kobiet jest poważnym sygnałem, który wymaga diagnostyki. Najczęstszą przyczyną podwyższonego testosteronu u kobiet jest zespół policystycznych jajników, znany jako PCOS, czyli jedna z najczęstszych chorób hormonalnych wśród kobiet w wieku rozrodczym. Objawia się między innymi trądzikiem, nadmiernym owłosieniem na twarzy i ciele, wypadaniem włosów z głowy, nieregularnymi miesiączkami oraz trudnościami z zajściem w ciążę. Inną przyczyną może być zespół Cushinga, związany z nadmierną aktywnością nadnerczy. Badanie testosteronu wolnego jest w diagnostyce PCOS szczególnie przydatne, bo dokładniej odzwierciedla faktyczny wpływ hormonu na organizm niż sam testosteron całkowity.
Czy styl życia i czynniki zewnętrzne mogą istotnie wpływać na poziom testosteronu u mężczyzn?
Tak, i jest to kwestia, która ma ogromne znaczenie praktyczne, szczególnie jeśli wynik badania okazuje się nieprawidłowy. Poziom testosteronu u mężczyzn naturalnie obniża się z wiekiem, jednak wiele czynników przyspiesza ten proces znacznie bardziej niż samo starzenie. Przewlekły stres powoduje wzrost kortyzolu, który hamuje produkcję testosteronu. Otyłość, szczególnie brzuszna, sprzyja przekształcaniu testosteronu w estrogeny w tkance tłuszczowej. Niedobór snu, nadużywanie alkoholu, siedzący tryb życia i zła dieta również obniżają poziom tego hormonu. Co ważne, poprawa stylu życia potrafi realnie podnieść testosteron, zanim w ogóle konieczne stanie się leczenie farmakologiczne. Dlatego lekarz, interpretując wynik badania, zawsze uwzględnia te czynniki i może zalecić zmiany w stylu życia jako pierwszy krok przed wdrożeniem terapii hormonalnej.
Czy nieprawidłowy poziom testosteronu wiąże się z depresją?
Zarówno nadmiar, jak i niedobór tego hormonu przekłada się na wyższe prawdopodobieństwo wystąpienia objawów depresyjnych (zwłaszcza u mężczyzn). U części pacjentów mogą współwystępować zmiany nastroju, obniżenie samopoczucia lub drażliwość.
Jak naturalnie podnieść poziom testosteronu wolnego?
Jest na to kilka sposobów. Najważniejsze z nich to aktywność fizyczna i dieta. Treningi siłowe i posiłki bogate w zdrowe tłuszcze i mikroelementy (zwłaszcza cynk i magnez) wspierają powrót do równowagi hormonalnej. Oprócz tego warto unikać stresu i zadbać o dobry sen.
Bibliografia:
- Määttänen, I., Gluschkoff, K., Komulainen, K., Airaksinen, J., Savelieva, K., García-Velázquez, R., & Jokela, M. (2021). Testosterone and specific symptoms of depression: Evidence from NHANES 2011–2016. Comprehensive Psychoneuroendocrinology, 6, 100044.
- Pantalone, K. M., & Faiman, C. (2012). Male hypogonadism: More than just a low testosterone. Cleveland Clinic Journal of Medicine, 79(10), 717–725.
Akcja Profilaktyczna
Tylko dziś
-25%
na wszystkie badania i pakiety
kod: KW25
Kod ważny do 19.04.2026
Akcja Profilaktyczna
do -30%
na zamówienie z 5+ badaniami
4 badania - zniżka 20%
5+ badań - zniżka 30%
kod: KW5
Kod ważny do 09.04.2026