Kortyzol jest substancją, która należy do hormonów steroidowych, wydzielaną przez korę nadnerczy – a konkretnie przez warstwę pasmowatą. Potocznie określa się go mianem hormonu stresu – nie bez przyczyny. Jedną z jego wielu funkcji jest bowiem zwiększanie stężenia poziomu glukozy we krwi, w odpowiedzi na sytuację stresową (dlatego właśnie zalicza się go również do glikokortykosteroidów – hormonów mających wpływ na gospodarkę cukrową organizmu). Zarówno nadmiar, jak i niedobór kortyzolu niosą ze sobą konsekwencje zdrowotne. Jak je rozpoznać? Jakie objawy dają nieprawidłowości w zakresie poziomu hormonu stresu? Kto i kiedy powinien wykonać badanie poziomu kortyzolu?
Ponieważ stężenie kortyzolu w płynach ustrojowych człowieka – w tym we krwi, w moczu czy w ślinie – zmienia się w zależności od pory dnia i nocy, to badania muszą być dostosowane do tych wahań. Chodzi o to, by pomiary uwidoczniły dobową fluktuację hormonu stresu w taki sposób, aby móc ocenić jej prawidłowość. I tak, poszczególne normy wynoszą:
Warto tutaj zaznaczyć, że podane powyżej wartości referencyjne mogą różnić się w zależności od używanych przez laboratorium jednostek, metod badań czy też samych testów. Wśród wskazań do badania kortyzolu można wyróżnić między innymi podejrzenie zespołu Cushinga, zaburzenia nastroju, gwałtowne tycie lub chudnięcie, opuchliznę na twarzy, szyi czy ogólnie – w górnej części barków, zwiększone ciśnienie tętnicze i inne.
Zarówno obniżony, jak i podwyższony poziom kortyzolu mogą dawać niepokojące objawy. Dla podwyższonego poziomu kortyzolu są to:
Należy tu zaznaczyć, że jedną z chorób, w przebiegu której pojawiają się wymienione powyżej objawy, spowodowane zbyt wysokim poziomem kortyzolu, jest zespół Cushinga. Inne przyczyny takiego stanu rzeczy to przewlekły stres połączony z deprywacją snu, a także schorzenia (w tym nowotwory) wpływające na zwiększenie wydzielania ACTH (hormonu adrenokortykotropowego, przyczyniającego się do zwiększenia stężenia kortyzolu).
Obniżony poziom kortyzolu jest z kolei charakterystyczny dla choroby Addisona – a więc pierwotnej niedoczynności kory nadnerczy. Wśród objawów wyróżnia się:
Warto wiedzieć:
Pacjentom, którzy zmagają się z tym problemem zaleca się stosowanie technik relaksacyjnych, dbanie o higienę snu i zachowanie odpowiedniego rytmu dobowego, a także ograniczenie (oczywiście w miarę możliwości) stresu. Jeśli jednak podwyższony kortyzol wynika z konkretnej choroby, wówczas to ta pierwotna przyczyna musi zostać poddana leczeniu. Podobnie jest ze zbyt niskim poziomem kortyzolu – chorobę powodującą taki stan rzeczy należy w prawidłowy sposób leczyć. Jeśli niski poziom tego hormonu powiązany jest jednak z innymi przyczynami, wówczas pacjent może sięgnąć po takie rozwiązania, jak umiarkowana aktywność fizyczna, zaangażowanie się w nowe prace lub zajęcia dodatkowe, a także w częstsze spotkania rodzinne oraz towarzyskie.
Źródła:
