Zapalenie płuc jest chorobą często występującą. Szacuje się, że na całym świecie co roku choruje na nią około 450 milionów osób (co równe jest ok. 7% populacji świata), z czego większość tych przypadków występuje w tzw. krajach rozwijających się.
Zapalenie płuc to choroba (najczęściej o podłożu infekcyjnym), którą charakteryzuje stan zapalny obecny w pęcherzykach płucnych, czyli najmniejszych częściach składowych płuc. To właśnie w pęcherzykach płucnych dochodzi do wymiany gazowej, gdzie oddawany jest dwutlenek węgla i przyjmowany jest tlen. Z tego powodu zapalenie płuc jest chorobą niebezpieczną, gdyż w ciężkim jej przebiegu może prowadzić do upośledzenia czynności oddechowej, co może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia i życia pacjenta. Niebezpieczeństwo to dotyczy szczególnie małych dzieci, osób starszych oraz pacjentów z dodatkowymi chorobami współwystępującymi.
Zapalenie płuc najczęściej wywoływane jest przez wirusy lub bakterie, o wiele rzadziej zdarzają się zakażenia związane z innymi drobnoustrojami, takimi jak np. grzyby lub pasożyty (najczęściej występują one u osób z obniżoną odpornością, na przykład w przebiegu choroby AIDS).
Do najczęstszych bakterii wywołujących zapalenie płuc zaliczamy:
Poza bakteriami (odpowiedzialnymi za około połowę zapaleń płuc) czynnikiem etiologicznym mogą być także wirusy, zazwyczaj są to:
Rozpoznanie czynnika etiologicznego jest niezwykle ważne, ponieważ warunkuje ono dobranie odpowiedniego leczenia, które będzie zarówno bezpieczne dla pacjenta, jak i skuteczne w walce z chorobą.
Zapalenie płuc wywoływane przez grzyby (np. Aspergillus) u osób immunokompetentnych występuje bardzo rzadko, za to o wiele częściej zdarza się u osób z niedoborami odporności, które mogą wynikać z dodatkowych chorób (takich jak np. AIDS lub białaczka) lub stosowanego obecnie leczenia immunosupresyjnego, np. związanego z przeszczepem.
Poza podziałem (związanym z patogenem wywołującym chorobę) bardzo ważne jest rozróżnienie na zapalenie płuc szpitalne i pozaszpitalne. Jak sama nazwa wskazuje, zależne są one od miejsca, w którym doszło do nabycia infekcji przez pacjenta. Zapalenie szpitalne jest o wiele bardziej niebezpieczne, gdyż patogeny je wywołujące często charakteryzuje wysoka antybiotykooporność, więc znacznie trudniej jest wdrożyć skuteczne leczenie. Najczęściej do tego rodzaju zapalenia dochodzi u pacjentów hospitalizowanych w ciężkim stanie, z licznymi chorobami dodatkowymi. Szczególnym typem tego zapalenia jest respiratorowe zapalenie płuc, często rozwijające się u osób poddawanych wentylacji mechanicznej.
Bardzo często do rozwoju zapalenia płuc dochodzi w konsekwencji trwającej obecnie infekcji górnych dróg oddechowych, która następnie rozszerza się na niżej położone partie układu oddechowego. Rozwijające się w taki sposób wtórne zapalenie płuc nie musi być wywołane tym samym czynnikiem etiologicznym. Oznacza to, że nawet w przypadku przeziębienia może dojść do mikrouszkodzeń nabłonka dróg oddechowych, które następnie stają się bardziej podatne na zakażenia bakteryjne.
W przebiegu zapalenia płuc dochodzi do rozwoju stanu zapalnego w pęcherzykach płucnych. Występują jednak patogeny, które atakują w znacznej większości przypadków tylko płuca, z pominięciem górnych dróg oddechowych, jak np. koronawirus SARS-CoV-2, dwoinka zapalenia płuc lub wirus grypy. Jest to konsekwencja reakcji układu immunologicznego człowieka na kontakt z patogenem i próba zwalczania go. Konsekwencją tego zjawiska są objawy chorobowe oraz wypełnianie się pęcherzyków płucnych płynem wysiękowym.
Warto wiedzieć:
Przebieg zapalenia płuc może mieć zróżnicowaną postać, która często zależna jest od wieku pacjenta. U osób dorosłych najczęściej dochodzi do rozwinięcia się następujących objawów:
U małych dzieci często można zaobserwować znacznie przyspieszony, świszczący oddech. Dodatkowo mogą pojawić się wymioty.
W przypadku zauważenia u siebie tych objawów należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.
Zależnie od dokładnych objawów i obrazu klinicznego, a także wyników zleconych przez lekarza dodatkowych badań, może zostać podjęta decyzja o włączeniu u danego pacjenta antybiotyku. W przypadku zleconej antybiotykoterapii należy bezwzględnie przestrzegać zaleceń związanych z dawkowaniem oraz czasem przyjmowania leku – jest to niezwykle istotne pod kątem zapobieganiu wykształcenia antybiotykooporności przez bakterie oraz zminimalizowania ryzyka nawrotu choroby.
Powikłania wynikające z zapalenia płuc mogą wystąpić u pacjentów z dodatkowymi chorobami, a także u osób w podeszłym wieku.
Jednym z najbardziej niebezpiecznych powikłań jest niewydolność oddechowa związana z ciężkim przebiegiem choroby. Przy niewydolności oddechowej płuca nie są w stanie dostarczać do krwi odpowiednich ilości tlenu, przez co dochodzi do rozwoju hipoksemii, czyli zbyt niskich poziomów tlenu we krwi. Zależnie od nasilenia tego stanu bardzo często wymagana jest hospitalizacja na oddziale intensywnej opieki medycznej oraz wdrożenie skomplikowanego leczenia, podczas którego może być wymagana wentylacja mechaniczna z użyciem respiratora.
Dodatkowymi powikłaniami zapalenia płuc (dość rzadko występującymi) mogą być:
Niektóre z tych powikłań wymagają interwencji chirurgicznej, inne mogą na stałe zmniejszyć wydolność oddechową pacjenta oraz predysponować go do częstszych infekcji dróg oddechowych w przyszłości, które mogą przebiegać wówczas o wiele ciężej. Z tego powodu istotne jest wczesne wdrożenie leczenia, aby jak najskuteczniej zmniejszyć ryzyko występowania tych powikłań zdrowotnych.
Wstępne rozpoznanie zapalenia płuc jest stawiane przez lekarza na podstawie występujących u pacjenta objawów klinicznych oraz badania fizykalnego, często połączonego z wykonaniem zdjęcia RTG klatki piersiowej. W celu dokładnego określenia czynnika odpowiedzialnego za zapalenie płuc w danym przypadku mogą zostać zlecone dodatkowe badania laboratoryjne, takie jak morfologia krwi, CRP, prokalcytonina, poziomy elektrolitów oraz równowaga kwasowo – zasadowa (gazomteria). Dodatkowo przydatnym badaniem jest mikrobiologiczny posiew plwociny, który umożliwia identyfikację obecnych tam patogenów.
W przypadku podejrzewania określonej jednostki chorobowej warto wykonać testy skierowane na wykrycie danego patogenu, jak np. testy w kierunku grypy lub koronawirusa SARS-CoV-2.
Niezależnie od wyników wykonanych testów zawsze należy skonsultować je z lekarzem prowadzącym leczenie, gdyż tylko w połączeniu z obrazem klinicznym oraz historią choroby są one użyteczne w planowaniu dalszego postępowania medycznego.
Źródła:
-30%
na wszystkie badania i pakiety
przy zamówieniu od 300 zł
kod: OFF30
Kod ważny do 26.02.2026
-25%
Zniżka dowolne na badania i pakiety.
kod: LUT25
Kod ważny do 24.02.2026
