Bilirubina całkowita

Bilirubina w organizmie występuje w dwóch postaciach, które powstają na różnych etapach jej przetwarzania. Bilirubina pośrednia, zwana też wolną, to ta, która dopiero trafia do wątroby i nie jest jeszcze przez nią przetworzona. Bilirubina bezpośrednia to ta już przetworzona przez wątrobę, gotowa do wydalenia z żółcią. Badanie obu frakcji jednocześnie daje lekarzowi kluczową wskazówkę: jeśli podwyższona jest głównie bilirubina pośrednia, problem leży najprawdopodobniej w zbyt szybkim niszczeniu czerwonych krwinek lub zaburzeniu funkcji wątroby. Jeśli natomiast podwyższona jest bilirubina bezpośrednia, przyczyna tkwi raczej w utrudnionym odpływie żółci, na przykład z powodu kamieni w drogach żółciowych lub ucisku na przewody żółciowe. Ten podział znacząco zawęża krąg możliwych diagnoz i pozwala lekarzowi szybciej wybrać właściwy kierunek leczenia.

Tak, żółtaczka zawsze wymaga diagnostyki, nawet jeśli nie towarzyszą jej inne dolegliwości. Zażółcenie skóry i białkówek oczu to efekt nadmiernego gromadzenia się bilirubiny we krwi i tkankach, co jest sygnałem, że coś zakłóca jej prawidłowe przetwarzanie lub wydalanie z organizmu. Przyczyny mogą być bardzo różne: od stosunkowo łagodnych i dobrze leczalnych stanów, jak wirusowe zapalenie wątroby, aż po poważniejsze problemy, takie jak niedrożność dróg żółciowych czy choroby niszczące krwinki czerwone. Brak bólu czy innych objawów nie oznacza, że problem jest niegroźny, dlatego badanie bilirubiny całkowitej to ważny pierwszy krok w ustaleniu przyczyny.

Nie, i jest to bardzo ważna różnica. U noworodków żółtaczka w pierwszych dniach życia jest zjawiskiem fizjologicznym i zdarza się u większości dzieci, szczególnie urodzonych przed terminem. Wynika z tego, że organizm noworodka produkuje dużo bilirubiny w wyniku rozpadu płodowej hemoglobiny, a wątroba jest jeszcze niedojrzała i nie nadąża z jej przetwarzaniem. Normy bilirubiny dla noworodków są zupełnie inne niż dla dorosłych i zmieniają się z dnia na dzień w pierwszym tygodniu życia. Jednak gdy poziom bilirubiny u noworodka przekroczy określony próg, staje się to poważnym zagrożeniem, bo nadmiar bilirubiny może uszkodzić mózg dziecka. Dlatego noworodki z żółtaczką są bacznie obserwowane i w razie potrzeby leczone fototerapią. U dorosłych natomiast żółtaczka nigdy nie jest fizjologiczna i zawsze wymaga wyjaśnienia.

W przebiegu nowotworów często obserwuje się podwyższoną bilirubinę. Nie jest ona jednak samodzielnym markerem nowotworowym, lecz sygnałem wymagającym dalszej diagnostyki. Kluczowe jest to, czy wzrostowi bilirubiny towarzyszą inne nieprawidłowości w badaniach i objawy kliniczne. Bilirubina całkowita może wzrastać przy:

• raku trzustki,
• raku dróg żółciowych,
• raku wątrobokomórkowym,
• przerzutach do wątroby.

Mimo że wątroba wykazuje dużą zdolność do regeneracji to są czynniki, które wyjątkowo ją obciążają. Największym wrogiem wątroby jest alkohol. Metabolizowany jest w hepatocytach i przyczynia się do produkcji aldehydu octowego, który jest silnie toksyczny i prowadzi do uszkodzenia błon komórkowych, zaburzonej syntezy białek i stanu zapalnego.