Badanie cholesterolu całkowitego

Cholesterol całkowity to dobry punkt startowy, ale sam w sobie daje ograniczoną informację. Wyobraź sobie dwie osoby z identycznym wynikiem cholesterolu całkowitego na poziomie 210 mg/dl. Jedna może mieć wysoki poziom cholesterolu HDL, czyli tego ochronnego, i niski LDL, co oznacza stosunkowo niskie ryzyko sercowo-naczyniowe. Druga może mieć odwrotne proporcje, czyli dominujący wysoki LDL przy niskim HDL, co jest znacznie bardziej niebezpieczne. Dlatego lekarze przy ocenie ryzyka serca niemal zawsze zlecają pełny lipidogram, który obejmuje cholesterol całkowity, LDL, HDL i trójglicerydy. Dopiero zestawienie tych wszystkich frakcji, uzupełnione o informacje o ciśnieniu, cukrze, historii rodzinnej i stylu życia, pozwala rzetelnie ocenić, na ile zagrożone jest serce danej osoby.

Dieta ma wpływ na poziom cholesterolu, ale jest to tylko część obrazu i nie zawsze ta dominująca. Organizm sam produkuje znacznie więcej cholesterolu niż dostarczamy go z jedzeniem, a ilość produkowanego cholesterolu jest w dużej mierze uwarunkowana genetycznie. Istnieje choroba zwana rodzinną hipercholesterolemią, w której organizm produkuje zbyt dużo cholesterolu niezależnie od diety, i osoby z tym schorzeniem mogą mieć bardzo wysokie wyniki mimo zdrowego odżywiania. Ponadto podwyższony cholesterol może być objawem innych chorób, takich jak niedoczynność tarczycy, cukrzyca czy choroby nerek. Zmiana diety i zwiększenie aktywności fizycznej mogą realnie obniżyć cholesterol o kilkanaście do kilkudziesięciu procent, jednak przy znacznie podwyższonych wartościach lub przy genetycznych predyspozycjach konieczne jest zazwyczaj leczenie farmakologiczne.

Tak, i jest to aspekt, o którym wiele kobiet nie wie. Estrogeny działają ochronnie na naczynia krwionośne i utrzymują korzystniejszy profil lipidowy, przez co kobiety w wieku rozrodczym mają zwykle niższe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych niż mężczyźni w tym samym wieku. Jednak po menopauzie, gdy poziom estrogenów gwałtownie spada, ryzyko to szybko rośnie i wyrównuje się z ryzykiem mężczyzn, a nawet je przewyższa. Co więcej, po menopauzie często dochodzi do niekorzystnego przesunięcia frakcji cholesterolu, wzrostu LDL i trójglicerydów przy jednoczesnym spadku HDL. Dlatego kobiety po menopauzie powinny szczególnie regularnie kontrolować lipidogram i traktować to badanie jako ważny element profilaktyki, nawet jeśli przez całe życie miały prawidłowe wyniki.

Zbyt wysoki poziom cholesterolu całkowitego wskazuje na zaburzenia gospodarki lipidowej, które sprzyjają rozwojowi miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych. Ryzyko jest szczególnie wysokie, gdy rośnie poziom LDL i innych frakcji „aterogennych”, a jednocześnie obniża się stężenie HDL. Najczęściej jest to efekt niezdrowych nawyków. Może też sygnalizować choroby.

LDL („zły cholesterol”) można obniżyć przede wszystkim zdrowym stylem życia, a gdy to nie wystarcza lub ryzyko sercowo-naczyniowe jest wysokie – odpowiednio dobranymi lekami (np. statynami). Najskuteczniejszym pierwszym krokiem jest ograniczenie tłuszczów nasyconych i „trans” i zastąpienie ich tłuszczami roślinnymi. Regularna aktywność fizyczna, redukcja masy ciała, ograniczenie alkoholu i całkowite rzucenie palenia dodatkowo poprawiają profil lipidowy.