Czym jest kreatynina?
Kreatynina powstaje w mięśniach przez nieenzymatyczne i nieodwracalne odszczepienie cząsteczki wody z fosfokreatyny i kreatyny. Wydalana jest głównie przez nerki, dlatego jej poziom we krwi jest wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej (GFR – oczyszczania osocza z endogennej kreatyniny) i pośrednio – wydolności nerek. W przypadkach uszkodzenia tego narządu obserwuje się wzrost stężenia kreatyniny w surowicy. Jego poziom zależy od trzech parametrów:
- tempa wydalania kreatyniny z moczem,
- szybkości jej wytwarzania w mięśniach szkieletowych,
- całkowitej objętości wody ustrojowej.

Rola kreatyniny w organizmie
Kreatynina to organiczny związek chemiczny. Sama w sobie nie bierze udziału w przemianach metabolicznych, ale jej obecność w surowicy dostarcza istotnych informacji na temat stanu zdrowia, m.in.:
- skuteczności filtracji nerkowej,
- wpływu chorób przewlekłych (np. cukrzycy, nadciśnienia) na nerki,
- efektów leczenia nefropatii i zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej.
Zbyt wysokie stężenie kreatyniny w surowicy może prowadzić do uszkodzenia nerek, które oznacza spadek zdolności do oczyszczania krwi, co niesie za sobą poważne konsekwencje dla stanu zdrowia.
Kiedy należy wykonać badanie stężenia kreatyniny w surowicy krwi?
Badanie kreatyniny służy głównie ustalenie funkcji nerek i układu moczowego. Kreatynina jest markerem pracy tego narządu – jest niemal całkowicie wydalana przez nerki, dlatego nieprawidłowy poziom często odzwierciedla ich stan.
- Przy objawach takich jak obrzęki, nadciśnienie, zmęczenie, zmniejszona ilość oddawanego moczu, zmiana jego barwy.
- W chorobach przewlekłych: cukrzycy, nadciśnieniu, niewydolności serca.
- Kontrolnie u osób stosujących leki nefrotoksyczne (np. NLPZ, antybiotyki aminoglikozydowe).
Regularne badanie to prosty sposób, by zawczasu wychwycić zaburzenia pracy nerek. Dbaj o nie – codziennie filtrują Twoje zdrowie.
Jak przebiega badanie?
Oznaczenie poziomu kreatyniny polega na pobraniu próbki krwi żylnej ze zgięcia łokciowego w Punkcie Pobrań.
Materiał trafia następnie do laboratorium, gdzie pod okiem diagnosty wykonywany jest pomiar stężenia kreatyniny metodą biochemiczną (np. metodą Jaffego).
Normy (wartości referencyjne)
Wartości tego parametru mogą się różnić w zależności od laboratorium wykonującego badanie i masy mięśniowej pacjenta. Często za optymalne stężenie we krwi u osób dorosłych (z uwzględnieniem różnic ze względu na płeć) uznaje się kreatyninę na poziomie:
- Kobiety: 0,5-0,9 mg/dL (44-80 µmol/L)
- Mężczyźni: 0,7-1,2 mg/dL (62-106 µmol/L)
Wartość kreatyniny w surowicy podlega jednak wpływowi wielu czynników fizjologicznych i patologicznych. Przykładowo:
- jej poziom zależy od masy mięśniowej danej osoby i składu ciała – sportowcy i mężczyźni mają średnio wyższy poziom kreatyniny, ponieważ powstaje ona głównie w mięśniach.
- z wiekiem fizjologicznie następuje utrata masy mięśniowej, więc “prawidłowy poziom” kreatyniny może maskować upośledzenie czynności nerek u osób starszych.
- u osób poniżej 14 roku życia “normy” kreatyniny są niższe.
Przyczyny odchyleń mogą być różne, dlatego uzyskany wynik badania należy skonsultować z lekarzem. Wynik medyczny i specjalistyczna wiedza pozwolą na prawidłową ocenić, dlaczego kreatynina we krwi jest poza normą.
MIT CZY PRAWDA?
Mit czy prawda?
Czy intensywny wysiłek fizyczny podnosi chwilowo kreatyninę?
Jest to PRAWDA! Treningi wytrzymałościowe lub siłowe o wysokiej intensywności zwiększają produkcję kreatyniny. Dlatego zaleca się, by pobierać krew do badania najlepiej 24-48 godzin po wzmożonym wysiłku.
Przyczyny niskiego poziomu
Niski poziom może wiele powiedzieć o ogólnym stanie zdrowia badanego. Obniżenie stężenia bywa sygnałem sytuacji takich jak:
- Niedobór masy mięśniowej, wyniszczenie organizmu, dieta ubogobiałkowa.
- Ciąża (fizjologiczne obniżenie poziomu).
- Nadmierne nawodnienie.
- Choroby wątroby – mogą prowadzić do zmniejszonej syntezy kreatyny, co przekłada się na jej niższy poziom we krwi.
Objawy niskiej kreatyniny
Obniżona kreatynina sama w sobie rzadko powoduje bezpośrednie objawy. Źródło dolegliwości z nią związanych często wynikają z podstawowej przyczyny. Do najczęstszych symptomów należą:
- osłabienie i zmęczenie,
- utrata masy mięśniowej,
- w przypadku chorób wątroby: żółtaczka, wodobrzusze, obrzęki.
Przyczyny podwyższonej kreatyniny
Zbyt wysoki poziom parametru to ważny wskaźnik kondycji całego organizmu. Wskazuje najczęściej na:
- Niewydolność nerek (ostra – “AKI” lub przewlekła – “CKD”).
- Odwodnienie (powoduje zmniejszenie przepływu krwi przez nerki).
- Zwiększoną masę mięśniowę, intensywny wysiłek fizyczny, wysokie spożycie białka i mięsa.
- Uraz mięśni, rabdomiolizę (rozkład mięśni), oparzenia.
- Stosowanie leków nefrotoksycznych.
Objawy wysokiego poziomu
Symptomy podwyższonej kreatyniny często są tożsame z uremią (nagromadzeniem toksyn mocznikowych) i dysfunkcją pracy nerek:
Objawy wczesne umiarkowanego podwyższenia:
- osłabienie,
- mniejszy apetyt,
- nudności i wymioty
- zaburzenia smaku
- zmniejszona produkcja moczu
Objawy zaawansowane (przy znacznym podwyższeniu stężenia we krwi) odzwierciedlają mocznicę, czyli zespół symptomów odczuwanych przez pacjentów w schyłkowym stadium niewydolności nerek. Są to:
- świąd skóry,
- duszności,
- mrowienie, drętwienie, obrzęki
- zaburzenia świadomości, tzw. “splątanie”
- zapalenie błony śluzowej jamy ustnej,
- w skrajnych przypadkach drgawki, a nawet śpiączka.
Objawy mocznicowe rozwijają się w sytuacji, gdy kreatynina przekracza 5-10 mg/dL lub azot mocznikowy przekracza 150 mg/dL.
Zadbaj o siebie jak ekspert
Pamiętaj, aby każdego dnia pić odpowiednią ilość wody – najlepiej około 2 litrów. Staraj się unikać nadmiaru soli w diecie oraz ogranicz spożycie białka pochodzenia zwierzęcego. Ważne jest także regularne kontrolowanie ciśnienia tętniczego i poziomu glukozy we krwi.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Dlaczego warto wykonać kreatyninę przed tomografią?
Przed wykonaniem tomografii komputerowej z kontrastem warto oznaczyć poziom kreatyniny we krwi. Badanie to pozwala sprawdzić, jak pracują nerki i czy organizm bezpiecznie poradzi sobie z usunięciem środka kontrastowego po badaniu. Dzięki temu lekarz może ocenić ryzyko ewentualnych powikłań i dobrać najbezpieczniejszy sposób przeprowadzenia tomografii.
O czym świadczy poziom kreatyniny?
Poziom kreatyniny świadczy przede wszystkim o wydolności nerek, ponieważ jest to substancja powstająca w wyniku naturalnych przemian metabolicznych mięśni i usuwana z organizmu niemal wyłącznie przez nerki. Gdy ich funkcja ulega pogorszeniu, kreatynina gromadzi się we krwi, a jej podwyższone stężenie może wskazywać na obniżoną filtrację kłębuszkową. Dlatego oznaczenie kreatyniny, często interpretowane łącznie z eGFR, stanowi podstawowe i powszechnie stosowane narzędzie oceny czynności nerek w diagnostyce chorób nerkowych.
Czym grozi niska kreatynina?
Zbyt niski poziom kreatyniny we krwi często wiąże się z mniejszą masą mięśniową. To może być efekt naturalnego procesu starzenia, długotrwałego unieruchomienia, niedożywienia czy chorób przewlekłych. Może też negatywnie wpływać na odporność.
Bibliografia:
- Jak przygotować się do tomografii komputerowej z kontrastem, materiał informacyjny dla pacjentów, Szpital Miejski w Miastku.
- Polskie Towarzystwo Medycyny Rodzinnej, Kreatynina i eGFR – znaczenie badania, materiał edukacyjny w ramach programu „Moje Zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej w POZ”