Borelioza – objawy, przyczyny, leczenie i trudności diagnostyczne

Zespół Synevo
16 marca 2025
Przeczytasz w 5 minut

Borelioza z Lyme jest wielonarządową chorobą wywoływaną przez bakterie – krętki z rodzaju Borrelia burgdorferi sensu lato, przenoszone przez kleszcze z rodzaju Ixodes. Jej diagnostyka jest trudna ze względu na specyfikę bakterii, ale kluczowa, gdyż skuteczność leczenia zależy od wczesnego rozpoznania.

Powiązane badania:

Zachęcamy do zapoznania się z badaniami powiązanymi z tym artykułem:

Wpisów nie znaleziono

Borelioza z Lyme w Polsce

Bakteria wywołująca chorobę została wyizolowana dopiero w 1982 r. przez Williego Burgdorfer’a i nazwana jego nazwiskiem. Było to uwieńczenie badań prowadzonych nad tajemniczą chorobą z Old Lyme (Connecticut, USA), przebiegającą z zapaleniem stawów, głównie u dzieci.

W Polsce po raz pierwszy opis przypadku rumienia wędrującego został przedstawiony przez Rosnera w 1948 r., natomiast zachorowania na boreliozę z Lyme zaczęto rozpoznawać dopiero od lat 80. XX wieku. Borelioza z Lyme podlega obowiązkowi zgłoszenia do służb sanitarnych od 1996 r. Liczba zachorowań systematycznie wzrasta, co niekoniecznie oznacza rzeczywisty wzrost częstości występowania choroby. Z pewnością na częstsze rozpoznawanie ma również wpływ większa świadomość objawów i lepsza dostępność diagnostyki.

Jakie kleszcze przenoszą boreliozę?

Na świecie występuje wiele gatunków kleszczy. W Polsce najważniejszym wektorem bakterii wywołującej boreliozę jest kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), jednak borelioza nie rozwija się u każdego ugryzionego.

Co warto wiedzieć o ryzyku zakażenia?

Nie każdy kleszcz (osobnik dorosły, larwa, nimfa) jest zakażony – dotyczy to tylko 6–20% kleszczy.
Nie zawsze zakażony kleszcz przekaże infekcję – przyjmuje się, że szybkie usunięcie w ciągu 24 godzin znacząco zmniejsza ryzyko zakażenia.
Infekcja bezobjawowa może skutkować wytworzeniem przeciwciał, które mogą się utrzymywać przez wiele lat – nawet jeśli choroba się nie rozwinie.

Dlaczego borelioza bywa nazywana „małpą wszystkich chorób”?

Jeszcze w latach 90. XX wieku, ze względu na różnorodny przebieg i mnogość objawów, boreliozę nazywano „małpą wszystkich chorób”. Krętki mogą wywoływać objawy przypominające inne jednostki chorobowe, co znacznie utrudnia diagnostykę i leczenie. Szczególnie problematyczne są zakażenia bezobjawowe lub o niespecyficznych objawach, które nie są kojarzone z ukąszeniem przez kleszcza.

Jak dochodzi do zakażenia?

Nie każdy kleszcz jest zakażony – szacuje się, że dotyczy to 6–20% osobników.
Usunięcie kleszcza do 24 godzin od ukąszenia znacznie zmniejsza ryzyko zakażenia.
Infekcja może przebiegać bezobjawowo i zostać spontanicznie zwalczona przez układ odpornościowy.

Warto wiedzieć:

W Polsce zgłaszanych jest rocznie nawet ponad 20 000 przypadków boreliozy – to jedna z najczęstszych chorób odkleszczowych w Europie.
Rumień wędrujący pojawia się tylko u ok. 70–80% zakażonych – jego brak nie wyklucza choroby.
Ukąszenie przez kleszcza często pozostaje niezauważone – larwy i nimfy mają tylko 1–2 mm długości.
Przeciwciała przeciwko krętkom Borrelia mogą utrzymywać się we krwi wiele lat po przebytej infekcji – nawet jeśli choroba już nie jest aktywna.
Wczesne usunięcie kleszcza (w ciągu 24 godz.) może całkowicie zapobiec zakażeniu.

Objawy boreliozy – wczesne i późne fazy

Rumień wędrujący: powiększające się zaczerwienienie o średnicy >5 cm, z centralnym przejaśnieniem, pojawiające się między 6. a 60. dniem od ukąszenia. Jest to najbardziej charakterystyczny objaw, występujący u 70–80% zakażonych. Zmiana skórna ustępuje samoistnie po 3–4 tygodniach.

Objawy ogólne: objawy grypopodobne (gorączka, bóle głowy, mięśni, stawów, zmęczenie). U 40% chorych z rumieniem wędrującym występują równolegle.

Objawy stawowe:

Bóle kości, stawów, mięśni i ścięgien mogą pojawić się kilka tygodni po zakażeniu, z długimi okresami remisji. Zwykle asymetryczne – dotyczą kończyn.
Nawracające zapalenie stawów, zazwyczaj kolanowych, rzadziej: łokciowych, barkowych, biodrowych, skokowych.
Przewlekłe zapalenie stawów – utrzymujące się w jednej lokalizacji przez co najmniej rok.

Objawy neurologiczne (neuroborelioza):

Zajęcie nerwów obwodowych – np. splotu barkowego, zapalenia nerwów czaszkowych (nerw twarzowy, trójdzielny, oczny).
Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie mózgu.
Objawy encefalopatii – zaburzenia pamięci, koncentracji, zmiany osobowości, depresja, senność.
Objawy neuropatii czuciowej – parestezje, drętwienia, bóle korzeniowe.

Zapalenie mięśnia sercowego (Lyme carditis):

Dotyczy 8–10% chorych. Zwykle prowadzi do zaburzeń przewodnictwa przedsionkowo-komorowego (bloków AV).

Inne zmiany skórne:

Pseudochłoniak boreliozowy – sino-czerwony guzek, pojawiający się kilka tygodni po ukąszeniu, najczęściej w okolicach małżowin usznych, nosa i brodawek sutkowych.
Przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn – cienka, prześwitująca skóra, pojawia się wiele lat po zakażeniu (nawet po 10 latach), głównie na kończynach dolnych.

Objawy późniejsze mogą obejmować:

Zapalenie stawów
Neuroboreliozę
Zapalenie mięśnia sercowego
Zmiany skórne (np. przewlekłe zanikowe zapalenie skóry)

Diagnostyka boreliozy – jakie badania wykonać?

Diagnostyka boreliozy opiera się na badaniach serologicznych:

Test ELISA – wysoka czułość
Test Western-Blot – wysoka swoistość

W niektórych przypadkach stosuje się test LTT (transformacji limfocytów), który pomaga ocenić aktywność odpowiedzi komórkowej i monitorować skuteczność leczenia.

Leczenie boreliozy – metody i wyzwania

Leczenie trwa od 14 do 28 dni i obejmuje antybiotyki takie jak: doksycyklina, amoksycylina, cefuroksym. Skuteczność terapii przy wczesnym wdrożeniu sięga 90%.

W niektórych przypadkach po leczeniu utrzymują się objawy, tzw. zespół poboreliozowy.

Profilaktyka – jak chronić się przed kleszczami?

Noszenie odzieży ochronnej
Stosowanie repelentów
Oglądanie skóry po spacerze
Szybkie usuwanie kleszcza

Podsumowanie – kluczowe informacje

Borelioza to choroba o wielu twarzach – może naśladować inne schorzenia
Rumień wędrujący to charakterystyczny, ale nie zawsze obecny objaw
Badania serologiczne (ELISA + Western-Blot) to standard
Wczesna diagnoza i leczenie zwiększają szanse na pełne wyleczenie

Polecane badania

[related_post_info]

Podziel się

Podobne artykuły

Badania w kierunku boreliozy – diagnostyka i objawy choroby z Lyme

Czytaj więcej »

21/05/2025

Kleszczowe zapalenie mózgu – objawy, przyczyny, badania

Czytaj więcej »

08/04/2024

Źródła:

Center of Disease Control and Prevention (CDC), European Center of Disease Control and Prevention (ECDC)
EUCALB European Concerted Action on Lyme Borreliosis
Diagnostyka i leczenie Boreliozy z Lyme. Zalecenia Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych. Przegl Epidemiol. 2008;62(1):193-9.
Infectious Diseases Society of America (IDSA) The Clinical Assessment, Treatment, and Prevention of Lyme Disease, Human Granulocytic Anaplasmosis, and Babesiosis: Clinical Practice Guidelines by the Infectious Diseases Society of America, 2007
European Federation of Neurological Societies (EFNS) Guidelines on the diagnosis and management of European Lyme neuroborreliosis 2010

Borelioza – objawy, przyczyny, leczenie i trudności diagnostyczne

Borelioza z Lyme w Polsce

Dlaczego borelioza bywa nazywana „małpą wszystkich chorób”?

Jak dochodzi do zakażenia?

Objawy boreliozy – wczesne i późne fazy

Diagnostyka boreliozy – jakie badania wykonać?

Leczenie boreliozy – metody i wyzwania

Profilaktyka – jak chronić się przed kleszczami?

Podsumowanie – kluczowe informacje

Podobne artykuły

Badania w kierunku boreliozy – diagnostyka i objawy choroby z Lyme

Kleszczowe zapalenie mózgu – objawy, przyczyny, badania

Zamów rozmowę

Zamów rozmowę

Borelioza – objawy, przyczyny, leczenie i trudności diagnostyczne

Borelioza z Lyme w Polsce

Dlaczego borelioza bywa nazywana „małpą wszystkich chorób”?

Jak dochodzi do zakażenia?

Objawy boreliozy – wczesne i późne fazy

Diagnostyka boreliozy – jakie badania wykonać?

Leczenie boreliozy – metody i wyzwania

Profilaktyka – jak chronić się przed kleszczami?

Podsumowanie – kluczowe informacje

Podobne artykuły

Badania w kierunku boreliozy – diagnostyka i objawy choroby z Lyme

Kleszczowe zapalenie mózgu – objawy, przyczyny, badania

Akcja Profilaktyczna

CYBER MONDAY

Zamów rozmowę

Akcja Profilaktyczna

Zamów rozmowę

Badanie laboratoryjne MORFOLOGIA KRWI