ACTH (czyli hormon adrenokortykotropowy lub inaczej – kortykotropina) jest hormonem wydzielanym przez przysadkę mózgową, którego działanie na organizm skorelowane jest ściśle z wydzielaniem kortyzolu (hormonu stresu).
W uproszczeniu, wzrost poziomu kortykotropiny w organizmie stymuluje nadnercza do produkcji kortyzolu, a gdy ten osiągnie wartości nadmiarowe, wówczas w mechanizmie zwrotnym hamowane jest wydzielanie ACTH. Niekiedy jednak mechanizm ten zostaje zaburzony – wówczas konieczne jest wykonanie badania ACTH.
Powiązane badania:
Zalecamy zapoznać się z badaniami i artykułami należącymi do tego artykułu:
Wskazania do badania poziomu ACTH w organizmie są podobne do tych, które obowiązują przy kierowaniu pacjenta na badanie poziomu kortyzolu. Wynika to ze wspomnianej już we wstępie zależności istniejącej pomiędzy wartościami i dynamiką wydzielania obu tych hormonów. Niemniej, badanie ACTH wykonuje się, gdy:
Oprócz powyższych wskazań, badanie poziomu ACTH i/lub kortyzolu zleca się, jeśli pacjent odczuwa takie objawy, jak: nadciśnienie tętnicze (zwłaszcza niepowiązane z nadwagą i otyłością, nieprawidłowym poziomem cholesterolu czy innymi, typowymi dla nadciśnienia symptomami współtowarzyszącymi), ogólne złe samopoczucie o niewyjaśnionym podłożu, bezsenność i/lub nadmierną senność w ciągu dnia, otyłość, objawy skórne (w tym trądzik, nagle pojawiające się rozstępy, ścieńczenie skóry), nadmierne owłosienie u kobiet lub brak owłosienia u mężczyzn (zwłaszcza w miejscach intymnych), insulinooporność (stan przedcukrzycowy), zaburzenia hormonalne wykazane w innych badaniach.
Jeśli złe samopoczucie oraz uciążliwe objawy wynikają z długotrwale odczuwanego stresu, wówczas, wraz z badaniem ACTH, można wykonać również badanie innych parametrów – takich jak glukoza, witamina D, magnez i inne, które wchodzą w skład pakietu dla zestresowanych.
Warto wiedzieć:
ACTH (czyli hormon adrenokortykotropowy lub kortykotropina) jest kluczowym hormonem wydzielanym przez przysadkę mózgową, który stymuluje nadnercza do produkcji kortyzolu. Wzrost poziomu ACTH jest ściśle związany z odpowiedzią organizmu na stres i funkcjonowaniem układu hormonalnego.
Badanie poziomu ACTH wygląda podobnie, jak w przypadku badania morfologicznego krwi – oczywiście z perspektywy pacjenta. Musi on stawić się w laboratorium na czczo (dlatego zaleca się pobieranie próbki krwi w godzinach porannych) i – w miarę możliwości – powinien być zrelaksowany oraz wypoczęty (zarówno odczuwanie stresu, jak i wysiłek fizyczny przed badaniem może zafałszować jego wyniki).
Próbkę krwi żylnej pobiera się u większości pacjentów ze zgięcia łokciowego (chyba, że jest to niemożliwe z uwagi na brak widoczności żyły lub inne czynniki). Co istotne, do oznaczenia ACTH konieczne jest osocze wyizolowane z krwi, dlatego próbka podlega utrwaleniu w ramach konkretnych procedur – w tym wirowaniu i mrożeniu. Preparat musi jak najszybciej zostać przetransportowany do laboratorium, z uwagi na nietrwałość ACTH.
W związku z tym, że zarówno poziom kortykotropiny, jak i kortyzolu ulega wahaniom dobowym, również normy tych hormonów podawane są w ujęciu porannym, jak i wieczornym. I tak, dla ACTH:
Dodatkowo uznaje się, że w badaniu wykonanym wieczorem, poziom ACTH powinien stanowić od 1/3 do maksymalnie 2/3 wartości kortykotropiny uzyskanej w badaniu przeprowadzonym w godzinach porannych.
Źródła:
-30%
na wszystkie badania i pakiety
przy zamówieniu od 300 zł
kod: OFF30
Kod ważny do 26.02.2026
-25%
Zniżka dowolne na badania i pakiety.
kod: LUT25
Kod ważny do 24.02.2026
