Badanie testosteronu wolnego

Testosteron we krwi krąży w dwóch postaciach. Zdecydowana większość, bo około 98%, jest związana z białkami transportującymi, głównie z białkiem SHBG oraz albuminami, i w tej formie jest niedostępna dla tkanek. Zaledwie około 1,5 do 2% to testosteron wolny, czyli ten, który faktycznie wnika do komórek i wywiera swoje działanie. Badanie testosteronu całkowitego mierzy obie pule łącznie i w większości przypadków daje wystarczającą informację. Problem pojawia się, gdy poziom białka SHBG jest zaburzony, co zdarza się między innymi przy otyłości, chorobach wątroby czy zaburzeniach tarczycy. W takich sytuacjach testosteron całkowity może wyglądać pozornie prawidłowo, mimo że ilość hormonu faktycznie dostępnego dla organizmu jest zbyt niska. Badanie testosteronu wolnego pozwala wtedy ujawnić rzeczywisty stan rzeczy.

Tak, testosteron jest hormonem obecnym i potrzebnym również w kobiecym organizmie, choć w znacznie mniejszych ilościach niż u mężczyzn. Odpowiada między innymi za popęd seksualny, napięcie mięśniowe i nastrój. Jednak jego nadmiar u kobiet jest poważnym sygnałem, który wymaga diagnostyki. Najczęstszą przyczyną podwyższonego testosteronu u kobiet jest zespół policystycznych jajników, znany jako PCOS, czyli jedna z najczęstszych chorób hormonalnych wśród kobiet w wieku rozrodczym. Objawia się między innymi trądzikiem, nadmiernym owłosieniem na twarzy i ciele, wypadaniem włosów z głowy, nieregularnymi miesiączkami oraz trudnościami z zajściem w ciążę. Inną przyczyną może być zespół Cushinga, związany z nadmierną aktywnością nadnerczy. Badanie testosteronu wolnego jest w diagnostyce PCOS szczególnie przydatne, bo dokładniej odzwierciedla faktyczny wpływ hormonu na organizm niż sam testosteron całkowity.

Tak, i jest to kwestia, która ma ogromne znaczenie praktyczne, szczególnie jeśli wynik badania okazuje się nieprawidłowy. Poziom testosteronu u mężczyzn naturalnie obniża się z wiekiem, jednak wiele czynników przyspiesza ten proces znacznie bardziej niż samo starzenie. Przewlekły stres powoduje wzrost kortyzolu, który hamuje produkcję testosteronu. Otyłość, szczególnie brzuszna, sprzyja przekształcaniu testosteronu w estrogeny w tkance tłuszczowej. Niedobór snu, nadużywanie alkoholu, siedzący tryb życia i zła dieta również obniżają poziom tego hormonu. Co ważne, poprawa stylu życia potrafi realnie podnieść testosteron, zanim w ogóle konieczne stanie się leczenie farmakologiczne. Dlatego lekarz, interpretując wynik badania, zawsze uwzględnia te czynniki i może zalecić zmiany w stylu życia jako pierwszy krok przed wdrożeniem terapii hormonalnej.

Zarówno nadmiar, jak i niedobór tego hormonu przekłada się na wyższe prawdopodobieństwo wystąpienia objawów depresyjnych (zwłaszcza u mężczyzn). U części pacjentów mogą współwystępować zmiany nastroju, obniżenie samopoczucia lub drażliwość.

Jest na to kilka sposobów. Najważniejsze z nich to aktywność fizyczna i dieta. Treningi siłowe i posiłki bogate w zdrowe tłuszcze i mikroelementy (zwłaszcza cynk i magnez) wspierają powrót do równowagi hormonalnej. Oprócz tego warto unikać stresu i zadbać o dobry sen.