[ -30% ] na badania i pakiety z kodem OFF30 | Min. 300 zł 👉 [Sprawdź]

Osteoporoza - przyczyny, objawy, badania

osteoporoza background
Spis treści

Osteoporoza to choroba układu szkieletowego, która przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo, stopniowo osłabiając strukturę kości i zwiększając ryzyko złamań. Dotyka przede wszystkim osoby starsze, choć jej pierwsze symptomy mogą pojawić się już w młodszym wieku. W artykule przybliżymy, czym dokładnie jest osteoporoza, jakie są jej najczęstsze objawy i czynniki ryzyka. Omówimy również, jakie badania pozwalają na wczesne wykrycie tej choroby.

Co to jest osteoporoza?

Osteoporoza to choroba, która dotyka układ szkieletowy człowieka. W przebiegu tej choroby dochodzi do zmniejszenia gęstości kości oraz zaburzeń w spójności ich tkanek, co skutkuje znacznie wyższą podatnością na złamania, które mogą pojawiać się nawet przy niewielkich obciążeniach. Osteoporoza dotyczy przede wszystkim kobiet w wieku postmenopauzalnym, ale schorzenie to może dotykać również starszych mężczyzn.

Osteoporoza jest o tyle niebezpieczna, że we wczesnych stadiach swojego rozwoju nie daje żadnych objawów, które mogłyby być zauważone przez pacjenta bez wykonywania specjalistycznych badań. Rozpoznanie zazwyczaj jest stawiane dopiero w momencie, gdy zacznie dochodzić do patologicznych złamań – stąd też niezwykle ważna jest odpowiednio wcześnie wdrożona profilaktyka mająca na celu zapobieganie rozwojowi osteoporozy. Dodatkowo u osób znajdujących się w grupach ryzyka związanych z tym schorzeniem, należy regularnie wykonywać badania, które umożliwią wczesne wykrycie osteoporozy.

Osteoporoza - przyczyny

W prawidłowych warunkach kości cały czas są remodelowane. Proces ten opiera się na dwóch podstawowych mechanizmach – resorpcji kości i ich odtwarzaniu przez specjalistyczne komórki (osteoklasty i osteoblasty). W przebiegu osteoporozy proces ten jest zaburzony i przesunięty w stronę destrukcji masy kostnej, co skutkuje spadkiem ich gęstości oraz większą podatnością na złamania. Na tę nieprawidłowość mają wpływ liczne czynniki, które kontrolują pracę zarówno osteoblastów, jak i osteoklastów. Jednym z podstawowych zaburzeń, które skutkują rozwojem osteoporozy są niedobory estrogenów (żeńskich hormonów płciowych), które pośrednio wpływają na funkcjonowanie komórek kościotwórczych. Dodatkowo do utraty masy kostnej dochodzi w sposób fizjologiczny wraz z wiekiem jako nieuchronny element procesów starzenia się organizmu.

Czynniki ryzyka, które zwiększają prawdopodobieństwo rozwinięcia się osteoporozy to:

  • nadmierne spożywanie alkoholu,
  • niedobory witaminy D,
  • palenie tytoniu,
  • niedobory żywieniowe – przede wszystkim zbyt niskie spożycie wapnia i fosforu,
  • brak aktywności fizycznej połączony z niedowagą.

Dodatkowo osteoporoza może być schorzeniem wtórnym wywoływanym przez zaburzenia w funkcjonowaniu innych narządów lub też ogólnoustrojowe jednostki chorobowe, takie jak:

  • Hipogonadyzm, czyli zaburzenia funkcji jąder lub jajników, który prowadzi do niewyrównanych poziomów hormonów płciowych.
  • Zaburzenia endokrynologiczne dotykające różnych narządów układu hormonalnego, m.in. zespół Cushinga, niedoczynność i nadczynność tarczycy, akromegalia, cukrzyca (zarówno typu 1, jak i 2) i zaburzenia czynności przytarczyc (które odpowiedzialne są za regulację gospodarki wapniowej organizmu).
  • Zespoły złego wchłaniania skutkujące nieprawidłowym pobieraniem określonych związków chemicznych ze spożywanych pokarmów.
  • Choroby autoimmunologiczne, szczególnie te związane ze zmianami reumatycznymi w obrębie stawów, jak na przykład RZS.
  • Przewlekłe zaburzenia czynności nerek.
  • Niektóre choroby onkologiczne, szczególnie te związane z układem krwiotwórczym.
  • Długotrwałe unieruchomienie pacjenta.
  • Długotrwałe stosowanie niektórych leków. Są to np.: inhibitory pompy protonowej (stosowane w przebiegu choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy), glikokortykosteroidy, hormony tarczycy (stosowane w sytuacji jej niedoczynności), substancje stosowane w leczeniu onkologicznym, związki litu używane w leczeniu psychiatrycznym, antykoagulanty podawane pacjentom, którzy muszą być unieruchomieni. Wiele z tych leków znajduje swoje zastosowanie w terapii chorób, które predysponują do wystąpienia osteoporozy, co tylko zwiększa ryzyko pojawienia się patologicznych złamań w przyszłości u danego pacjenta.

 Warto wiedzieć:

  • Osteoporoza najczęściej dotyka kobiet po menopauzie, ale także mężczyzn w starszym wieku, osób z niedoborami wapnia i witaminy D oraz pacjentów przyjmujących długotrwale niektóre leki.
  • Osteoporoza często rozwija się bezobjawowo przez wiele lat, aż do momentu złamania kości, dlatego regularne badania są kluczowe, szczególnie dla osób w grupie ryzyka.
  • Zdrowa dieta bogata w wapń i witaminę D, regularna aktywność fizyczna oraz unikanie używek (alkohol, papierosy) mogą znacząco zmniejszyć ryzyko osteoporozy.

Osteoporoza - objawy

Osteoporoza jest chorobą, która często rozwija się przez długie lata i nie daje żadnych zauważalnych objawów. Jedynym objawem osteoporozy, który jest możliwy do wykrycia bez wykonywania specjalistycznych testów diagnostycznych, są złamania kości w wyniku urazów, które u zdrowych ludzi nie doprowadziłyby do tego zjawiska. Do złamań najczęściej dochodzi w kościach, które narażone są na urazy w wyniku potknięcia i upadku, czyli w kościach nadgarstka, przedramienia, biodra i uda. Zazwyczaj dopiero w tym momencie rozpoczynany jest proces diagnostyczny, który często uwidacznia już bardzo zaawansowane zmiany osteoporotyczne w kościach danego pacjenta. Dlatego też niezwykle ważne jest odpowiednio wczesne zidentyfikowanie czynników ryzyka tej choroby oraz, tam gdzie to możliwe, wyeliminowanie ich.

Dodatkowo w zaawansowanej postaci osteoporozy może dochodzić do kompresyjnych złamań kręgów w wyniku ucisku własnej masy ciała na kręgosłup. Zjawisko to wiążę się z gwałtownym bólem pleców oraz dolegliwościami związanymi z uciskiem przez okoliczne, uszkodzone tkanki na korzenie nerwowe. Liczne złamania w obrębie kręgosłupa prowadzą do trwałych zniekształceń, które skutkują pochyloną postawą ciała i znacznym ograniczeniem ruchomości.

Osteoporoza - badania

Istnieje wiele wskaźników laboratoryjnych, których ocena jest pomocna w rozpoznaniu i monitorowaniu skuteczności leczenia osteoporozy u danego pacjenta. Do najważniejszych i najbardziej skutecznych należą:

  • marker P1NP, czyli N-końcowy propeptyd prokolagenu typu 1, który jest wykrywalny we krwi w momencie postawania nowych cząstek kolagenu, które następnie biorą udział w procesach odbudowy kości. Z tego powodu wykorzystywany jest jako marker stopnia nasilenia odbudowy kości oraz skuteczności leczenia osteoporozy.
  • β-CrossLaps CTX – w pewnym sensie odwrotny wskaźnik do opisywanego wyżej P1NP, gdyż powstaje on podczas rozpadu cząstek kolagenu i świadczy o procesach niszczenia kości w wyniku nasilonego funkcjonowania osteoklastów. Stąd nazywany jest także markerem destrukcji kości.
  • witamina D – najważniejsza witamina mająca wpływ na prawidłowe funkcjonowanie kości. Wytwarzana jest w organizmie pod wpływem promieni UV, w związku z czym jej zbyt niskie poziomy szczególnie obserwowane są w sezonie zimowo-jesiennym oraz u osób, które większość czasu spędzają w przestrzeniach zamkniętych (np. podczas pracy biurowej). Niedobory witaminy D wiążą się nie tylko z zaburzeniami w zakresie gospodarki wapniowej, ale także z wieloma innymi dolegliwościami, jak chociażby uogólnione pogorszenie nastroju, przewlekłe zmęczenie czy też zwiększeniem ryzyka licznych chorób, w tym osteoporozy, cukrzycy i chorób nowotworowych – stąd też niezwykle ważna jest jej odpowiednia suplementacja w sytuacji wykrycia zbyt niskich poziomów.
  • wapń w surowicy – poziomy tego pierwiastka świadczą zarówno o rezerwach kostnych, jak i o intensywności jego uwalniania z tych organów.
  • parathormon (PTH)– hormon produkowany przez przytarczyce, który odpowiedzialny jest za stymulowanie uwalniania wapnia z kości, czyli także nasila ich rozpad. Jego zbyt wysokie poziomy mogą świadczyć o nadczynności przytarczyc, która ma znaczny wpływ na rozwój osteoporozy.

W Synevo można także wykonać profil diagnostyka osteoporozy, który zawiera badania, takie jak: wapń całkowity, fosfor, witamina 25-OH D3, ALP, B-CrossLaps (CTX).

Osteoporoza - kto powinien wykonać badania?

Badania w kierunku wczesnego wykrycia osteoporozy przede wszystkim powinny wykonywać osoby, które znajdują się w grupach ryzyka, a także kobiety w wieku okołomenopauzalnym. Dodatkowo badania te są niezbędne jako element rutynowej kontroli w przebiegu leczenia licznych zaburzeń endokrynologicznych, które mogą dotyczyć osób każdej płci i w każdym wieku.

Polecane badania
[related_post_info]
Podziel się
Sprawdź
Sprawdź

Zamów rozmowę

Sprawdzanie godzin pracy...

Kup Online

Zamów rozmowę

Sprawdzanie godzin pracy...

Sprawdź