[ -30% ] na badania i pakiety z kodem OFF30 | Min. 300 zł 👉 [Sprawdź]
Badanie kortyzolu

Badanie kortyzolu

Data publikacji: 20/11/2025

Autorka: Magdalena Strupiechowska verified Zweryfikowane przez ekspertkę: dr n. med. Anna Tylutka

Czujesz się permanentnie zestresowany, spięty lub masz trudności z odpoczynkiem? To może być sygnał, że poziom kortyzolu – hormonu stresu – jest zaburzony. Warto wykonać proste badanie, by sprawdzić, czy nadnercza pracują prawidłowo i czy organizm nie jest przeciążony.

od 56,00 zł

Od 20 lat badamy Twoją krew.

google 4.7 / 5

starsstarsstarsstarsstars

people
200 000+ zadowolonych Pacjentów
BADANIE W PIGUŁCE

Krótki opis badania

Kortyzol to główny przedstawiciel glikokortykosteroidów, który wywiera wpływ na gospodarkę węglowodanową, białkową, tłuszczową czy wodno-elektrolitową organizmu. Jest to hormon produkowany przez warstwę pasmowatą kory nadnerczy.

Cena

Koszt badania zaczyna się od 56.00 zł. Cena może różnić się w zależności od Punktu Pobrań.

Czas oczekiwania na wynik

3 dni.

Jak odebrać wynik badania?

  1. Na koncie my.synevo. Wszystkie wyniki w jednym miejscu i powiadomienie.
  2. Online przy użyciu jednorazowego kodu (ważny 60 dni).
  3. W Punkcie Pobrań, w którym robiłeś/aś badanie. Przyjdź z kodem i dokumentem tożsamości.

Przygotowanie do badania

By wynik badania laboratoryjnego był prawidłowy, pamiętaj o właściwym przygotowaniu. Należy pamiętać, że w prawidłowych warunkach najwyższe stężenie kortyzolu występuje w godzinach porannych, a następnie w ciągu dnia zmniejsza się osiągając najniższe stężenia około północy.

Czym jest kortyzol?

Kortyzol jest głównym hormonem steroidowym produkowanym w korze nadnerczy  (warstwa pasmowata). Czynnikiem pobudzającym warstwę pasmowatą kory nadnerczy do syntezy i wydzielania kortyzolu jest produkowana przez przysadkę kortykotropina – ACTH. Produkcja ACTH jest z kolei kontrolowana przez podwzgórzową kortykoliberynę – CRH. Między podwzgórzem, przysadką, a korą nadnerczy istnieje układ ujemnych sprzeżeń zwrotnych.

Hormon ten reguluje metabolizm węglowodanów, białek i tłuszczów, ponadto wpływa na układ krwiotwórczy oraz wykazuje silne działanie przeciwzapalne i immunosupresyjne.

Rola kortyzolu w organizmie

Wpływa on na:

  • Metabolizm węglowodanów (pobudza proces glukoneogenezy, a także nasila syntezę glikogenu). W wątrobie, zmniejsza także wrażliwość tkanek na insulinę.
  • Metabolizm białek (pobudza rozpad białek w tkankach obwodowych, pobudza syntezę białek w wątrobie).
  • Metabolizm tłuszczów (uwalnia kwasy tłuszczowe z tkanki tłuszczowej, stymuluje syntezę triacygliceroli w wątrobie).
  • Obronność organizmu (hamuje uwalnianie cytokin z makrofagów, śródbłonka i skóry).
  • Gospodarkę wodno-elektrolitową (słaby) zwiększa wydalanie potasu z moczem, zwiększa resorbcję sodu w cewkach nerkowych.

Kiedy należy wykonać badanie kortyzolu?

Warto wykonać badanie kortyzolu, jeśli mimo odpoczynku czujesz się przewlekle zmęczony, zauważasz nieuzasadnione wahania masy ciała – zwłaszcza przyrost tkanki w okolicach tułowia i karku, masz problemy ze snem lub często doświadczasz zmian nastroju.

Regularna kontrola poziomu kortyzolu jest również zalecana osobom przyjmującym przez dłuższy czas leki steroidowe.

To badanie odgrywa ważną rolę w diagnostyce zaburzeń hormonalnych i metabolicznych. Nieprawidłowe stężenie hormonu stresu może prowadzić m.in. do zespołu/choroby Cushinga czy choroby Addisona.

medytacja a kortyzol - zarządzanie stresem

Jak przebiega badanie poziomu kortyzolu we krwi?

Badanie polega na pobraniu niewielkiej ilości krwi z żyły łokciowej w pozycji siedzącej lub leżącej. Cała procedura trwa zaledwie kilka sekund i jest całkowicie bezpieczna.

Krew umieszczana jest w dedykowane probówce, a następnie przekazywana jest do laboratorium, gdzie doświadczeni diagności laboratoryjni wykonują precyzyjną analizę za pomocą nowoczesnych metod immunochemicznych.

Kortyzol – wartości referencyjne (normy)

Zakresy referencyjne różnią się w zależności od pory dnia, a może się także różnić w zależności od laboratorium:

Poznaj przykładowe wartości referencyjne w Laboratorium Synevo Toruń:

  • Rano (między 6:00 a 10:00): 166–507 nmol/l
  • Po południu (między 16:00 a 20:00): 73,8–291 nmol/

Pamiętaj, że wartości referencyjne mogą się nieznacznie różnić między laboratoriami ze względu na zastosowane metody analityczne. Interpretację wyników zawsze pozostaw lekarzowi.

boy
MIT CZY PRAWDA?
Mit czy prawda?

Czy zmiany w zakresie stężenia kortyzolu wiążą się z chorobą? Jest to PRAWDA! Pamiętaj, że w fizjologicznych ilościach hormon ten jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Wspiera np. odporność i umożliwia skuteczne reagowanie na stres. Nie mniej jednak przewlekle podwyższony poziom tego hormonu, np. w następstwie długotrwałego napięcia emocjonalnego, może stać się niekorzystny dla zdrowia.

Niski poziom kortyzolu – przyczyny

Zmniejszone wydzielanie glikokortykosteroidów przez nadnercza może wynikać zarówno z uszkodzenia kory nadnerczy lub przysadki. W zależności od szybkości zmniejszania się stężenia kortyzolu wyróżnia się: ostrą i przewlekła niedoczynność kory nadnerczy.

Najczęstsze przyczyny to:

  • Pierwotna niedoczynność kory nadnerczy – pojawia się stopniowo i może mieć różne podłoże np: najczęściej jest zanik kory nadnerczy na podłożu autoimmunologicznym (choroba Addisona); gruźlica kory nadnerczy i inne choroby zakaźne (AIDS) czy zniszczenie kory nadnerczy – przerzuty nowotworowe.
  • Wtórna niedoczynność kory nadnerczy – uszkodzenie przedniego płata przysadki (guzy, czy usunięcie przysadki), uszkodzenie podwzgórza, przewlekła kortykoterapia.

Podczas wykonywania badań pacjent powinien odstawić stosowane glikokortykosteoridy (po konsultacji z lekarzem). W diagnostyce ww. schorzeń niekiedy należy prócz kortyzolu oznaczyć także ACTH w surowicy czy testy stymulacji wydzialania kortyzolu. Dlatego pamiętaj, nie diagnozuj się na własną rękę – skontaktuj się z lekarzem, który zleci Ci odpowiednie badania laboratoryjne.

Objawy obniżonego stężenia „hormonu stresu”

Najczęstsze symptomy towarzyszące niskiemu poziomowi to:

  • zmniejszenie masy ciała,
  • narastające osłabienie,
  • niskie ciśnienie tętnicze krwi
  • ściemnienie skóry.

Ostra niedoczynność kory nadnerczy jest stanem zagrożenia życia (przełom nadnerczowy). Występują szybko narastające objawy wstrząsu, hipoglikemia i zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej (odwodnienie, hiperkaliemia, hiponatremia).

Przyczyny wysokiego poziomu kortyzolu

Przyczyną nadmiernego wydzielania kortyzolu (endogenny zespół Cushinga) może być np.:

  • Zespół Cushinga zależny od ACTH (wtórna nadczynność nadnerczy):
  • choroba Cushinga – nadmierne wytwarzanie ACTH przez gruczokolaka przysadki (najczęstsza przyczyna)
  • zespół ektopowego wydzielania ACTH (głównie rak drobnokomórkowy płuc)
  • zespół ektopowego wydzielania CRH

Zespół Cushinga niezależny od ACTH (pierwotna nadczynność nadnerczy)

  • autonomiczny guz lub mnogie guzy kory nadnerczy gruczolak lub rak
  • rozrost kory nadnerczy (makroguzkowy lub mikroguzkowy)

Hiperkortyzolemia może być także wynikiem stosowania leków glikokortykosteroidowych (egzogenny zespół Cushinga).

Objawy podwyższonego poziomu kortyzolu

Podwyższony poziom potrafi całkowicie zaburzyć równowagę organizmu. Z czasem jego nadmiar zaczyna zostawiać widoczne ślady – zarówno na ciele, jak i w samopoczuciu:

  • Charakterystyczna „księżycowa twarz” i przyrost masy ciała w okolicy tułowia – prowadzi do redystrybucji tłuszczu z kończyn na twarz i tułów, co objawia się pełniejszą, obrzmiałą twarzą oraz otyłością centralną
  • Sinoczerwone rozstępy na skórze brzucha i ud – wzrost poziomu osłabia kolagen w skórze, zmniejszając jej elastyczność i prowadząc do powstawania szerokich, purpurowych rozstępów w miejscach naprężeń skóry
  • Osłabienie siły mięśniowej – kortyzol powoduje katabolizm białek mięśniowych, co zmniejsza siłę mięśni mimo utrzymania lub wzrostu masy tłuszczowej. To sprawia, że wysiłek fizyczny jest mniej efektywny.
  • Nadciśnienie tętnicze i zaburzenia tolerancji glukozy – hormon zwiększa wrażliwość naczyń na katecholaminy i stymuluje glukoneogenezę, co skutkuje wzrostem ciśnienia krwi i podwyższeniem poziomu glukozy we krwi.
  • Problemy ze snem, drażliwość i wahania nastroju – przewlekły nadmiar zaburza rytmy dobowe, co prowadzi do trudności w zasypianiu, nadpobudliwości oraz zmienności nastroju
  • Zwiększona skłonność do zakażeń zwłaszcza oportunistycznych wskutek obniżenia odporności komórkowej i humoralnej.
  • Zaburzenia menstruacji i objawy adrogenizacji u kobiet.
Zadbaj o siebie jak ekspert

Badania przeprowadzone przez Camfield i współpracowników wskazują, że  wprowadzenie produktów bogatych w szczególności w witaminy z grupy B, w tym B6, B9 i B12 może korzystnie wpłynąć na redukcję stresu.

Zadbaj o siebie jak ekspert!

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jak objawia się u pacjenta obniżony poziom kortyzolu?

Objawy niedoboru kortyzolu są mało swoiste i często narastają powoli, co utrudnia rozpoznanie niedoczynności nadnerczy. Typowe symptomy to przewlekłe zmęczenie, osłabienie mięśni, niskie ciśnienie i hipoglikemia, a także utrata masy ciała, zaburzenia trawienia, spadek odporności i wahania nastroju. U części pacjentów pojawia się hiperpigmentacja skóry, u kobiet dodatkowo mogą się pojawić nieregularne miesiączki.

Czym się różni zespół Cushinga od choroby Cushinga?

Zespół Cushinga to ogólne określenie stanu wynikającego z nadmiaru kortyzolu w organizmie, niezależnie od jego przyczyny (np. leczenie sterydami, guz nadnerczy, guzy wydzielające ACTH). Choroba Cushinga to jego szczególna postać, spowodowana gruczolakiem przysadki mózgowej, który nadmiernie produkuje ACTH, prowadząc do wtórnej nadczynności nadnerczy.

Dlaczego oznaczenie stężenia kortyzolu w surowicy najczęściej wykonuje się rano?

Robi się tak ze względu na dobowy rytm. Kortyzol oznacza się zwykle rano (6:00–9:00), gdy jego poziom jest fizjologicznie najwyższy. Poranne pobranie odzwierciedla naturalny rytm dobowy wydzielania hormonu i pozwala najlepiej ocenić funkcję nadnerczy. W ciągu dnia stężenie spada, dlatego wynik z porannego badania umożliwia wiarygodną diagnostykę niedoczynności lub nadczynności nadnerczy.

Bibliografia:

  • Bogdan Solnica, Aldona Dembińska-Kieć, Jerzy W. Naskalski. Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej, wydanie 5.
  • Camfield, D. A., Wetherell, M. A., Scholey, A. B., Cox, K. H. M., Fogg, E., et al. (2013). The effects of multivitamin supplementation on diurnal cortisol secretion and perceived stress. Nutrients, 5(11)
Sprawdź
Sprawdź

Zamów rozmowę

Sprawdzanie godzin pracy...

Kup Online

Zamów rozmowę

Sprawdzanie godzin pracy...

Sprawdź