Nadczynność tarczycy to stan chorobowy, w którym występuje nadmierna produkcja hormonów tarczycy. Tarczyca to niewielki narząd, który zlokalizowany jest w przednio-dolnej części szyi. Pełni on funkcje wewnątrzwydzielnicze, związane z produkcją hormonów, które wpływają na pracę licznych tkanek i narządów organizmu, regulując metabolizm lipidów, węglowodanów i białek oraz zwiększając termogenezę. Nadczynność tarczycy w zależności od przyczyny może mieć charakter pierwotny (choroby tarczycy) lub wtórny (choroby przysadki, nadmierne wydzielanie tyreoliberyny). Jej leczenie uzależnione jest od źródła zaburzenia, a także od przebiegu choroby i może obejmować zarówno metody farmakologiczne, chirurgiczne, jak i leczenie jodem promieniotwórczym.
Hormony tarczycy odpowiadają za regulację przemian metabolicznych niemal całego organizmu. Z tego powodu nadczynność tarczycy wiąże się z licznymi objawami, które mogą dotyczyć różnych układów i narządów. W zależności od stopnia nasilenia objawów chorobowych wyróżnia się subkliniczną nadczynność tarczycy, najczęściej o przebiegu bezobjawowym oraz jawną nadczynności tarczycy.
W jawnej nadczynności tarczycy najczęściej występują objawy, takie jak:
W zależności od przyczyny choroby dodatkowo mogą pojawiać się inne objawy. W przebiegu choroby Gravesa-Basedowa jest to wytrzeszcz gałek ocznych (oftalmopatia, orbitopatia tarczycowa), które łączą się z doświadczaniem przez chorego podwójnego widzenia. Dodatkowo może występować wole tarczycy (u ok. 80% pacjentów), który wynika z rozrostu narządu.
W skrajnych przypadkach, czyli nierozpoznanej lub nieprawidłowo leczonej nadczynności tarczycy, może dojść do tzw. przełomu tarczycowego, gdzie występuje gwałtowny wzrost stężenia hormonów tarczycy, co prowadzi do znacznego nasilenia objawów oraz wystąpienia niewydolności wielonarządowej i poważnego zagrożenia dla zdrowia, a także życia pacjenta. Przełom tarczycowy może rozwinąć się u pacjenta z nadczynnością tarczycy poprzez pojawienie się dodatkowego czynnika np. nasilona infekcja, rozległe urazy, silny stres psychiczny, poród, zabieg operacyjny, przedawkowanie tyroksyny i inne.
Nadczynność tarczycy może wynikać z wielu przyczyn, związanych zarówno z zaburzeniami w obrębie samej tarczycy, jak układu kontrolującego pracę tego gruczołu. Produkcja hormonów tarczycy stymulowana jest poprzez hormon TSH (hormon tyreotropowy), który w fizjologicznych warunkach produkowany jest przez przysadkę w odpowiedzi na obniżenie się stężenia T3 i T4 we krwi. Możliwe przyczyny nadczynności tarczycy to:
Warto wiedzieć:
Podstawowym elementem diagnostyki nadczynności tarczycy jest ocena objawów klinicznych pacjenta przez lekarza oraz dokładny wywiad połączony z badaniem przedmiotowym. Na tej podstawie lekarz decyduje o zleceniu badań laboratoryjnych, które będą miały na celu potwierdzenie wstępnie postawionej diagnozy. Najważniejszą rolę odgrywa tutaj pomiar stężenia TSH we krwi obwodowej pacjenta, który może być połączony z oceną poziomów FT3 i FT4. W przypadku pierwotnej nadczynności tarczycy poziomy TSH będą znacznie obniżone, jako że przysadka nie będzie wytwarzała tego hormonu ze względu na wysoką produkcję T3 i T4 przez tarczycę. Zestawienie wartości uzyskanych w tych badaniach pozwala na wstępną ocenę przyczyn nadczynności tarczycy, które mogą wymagać dalszej diagnostyki.
W przypadku chorób o podłożu autoimmunologicznym np. choroby Gravesa-Basedowa, wykonywane jest badanie krwi w kierunku wykrywania specyficznych przeciwciał TRAb, których wykrycie nie tylko potwierdza rozpoznanie, ale także służy do oceny remisji choroby.
W Synevo możesz wykonać Profil diagnostyka chorób tarczycy, zawierający badania poziomów TSH, T4, FT4, T3, FT3, ATPO i ATG, a także Profil tarczycowy podstawowy, zawierający badania poziomów TSH, FT3 i FT4.
Dodatkowo może być konieczne wykonanie USG tarczycy lub innych badań obrazowych.
Do rozwoju nadczynności tarczycy może dojść podczas ciąży – zarówno w wyniku pojawienia się opisywanych wcześniej jednostek chorobowych (np. choroba Gravesa-Basedowa), jak i poprzez specyficzny mechanizm związany ze zmianami w układzie hormonalnym kobiety. Mowa wówczas o tzw. tyreotoksykozie ciężarnych, która objawami przypomina klasyczną nadczynność tarczycy. Zjawisko to występuje u ok. 2-3% kobiet ciężarnych w Europie. Rozwój tyreotoksykozy ciężarnych związany jest z pojawieniem się w krwiobiegu kobiety hormonu beta-hCG, który swoją budową przypomina hormon tyreotropowy TSH, przez co może pobudzać komórki tarczycy do produkowania hormonów T3 i T4. W wielu przypadkach objawy są praktycznie niezauważalne lub występują z niewielkim nasileniem. Najbardziej charakterystyczne objawy to zwiększona częstotliwość rytmu serca oraz zmniejszenie lub brak zwiększenia masy ciała kobiety ciężarnej, które najczęściej zaczynają się pojawiać pod koniec 3 miesiąca ciąży i ustępują samoistnie do 6 miesiąca, przy czym nie mają one wpływu na przebieg ciąży.
W przypadku nadczynności tarczycy w ciąży o podłożu chorobowym (jak np. choroba Gravesa-Basedowa) niezbędne jest właściwe kontrolowanie choroby poprzez stosowanie się do zaleceń lekarskich, gdyż znacząco przekroczone wartości hormonów tarczycy mogą niekorzystnie wpływać zarówno na zdrowie płodu, matki oraz na przebieg ciąży.
Nadczynność tarczycy u mężczyzn występuje zdecydowanie rzadziej niż u kobiet. U mężczyzn, poza klasycznymi objawami, mogą występować także inne, są to m.in.:
W przypadku stwierdzenia nadczynności tarczycy należy unikać spożywania pokarmów bogatych w jod, gdyż może to skutkować nasileniem się objawów chorobowych. Z diety należy wykluczyć:
Zaleca się także spożywanie pokarmów bogatych w wapń i witaminę D, jako że nadczynność tarczycy może niekorzystnie wpływać na układ kostny. Warto także zadbać o odpowiednio wysoką kaloryczność spożywanych posiłków oraz zwrócić szczególną uwagę na właściwą podaż białka, aby uniknąć znacznego spadku masy ciała, związanego ze zbyt intensywnym zachodzeniem procesów metabolicznych.
-30%
na wszystkie badania i pakiety
przy zamówieniu od 300 zł
kod: OFF30
Kod ważny do 26.02.2026
-25%
Zniżka dowolne na badania i pakiety.
kod: LUT25
Kod ważny do 24.02.2026
