Profil lipidowy

Lipidogram (profil lipidowy) obejmuje badanie następujących wskaźników: trójglicerydów, cholesterolu całkowitego, lipoprotein o niskiej i wysokiej gęstości (frakcji cholesterolu zawierających odpowiednio LDL i HDL).

Co to jest lipidogram?

Profil lipidowy (lipidogram) to zestaw badań laboratoryjnych, który dostarcza szczegółowych informacji na temat stężenia różnych lipidów we krwi. Obejmuje on pomiar poziomów trójglicerydów, cholesterolu całkowitego oraz dwóch głównych frakcji cholesterolu: lipoprotein o niskiej gęstości (LDL) i lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL). Trójglicerydy są formą tłuszczu obecnego we krwi, który organizm wykorzystuje jako źródło energii.

Cholesterol całkowity jest sumą wszystkich form cholesterolu we krwi. LDL, często nazywany „złym” cholesterolem, może odkładać się w ścianach tętnic, prowadząc do ich zwężenia i zwiększając ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Z kolei HDL, znany jako „dobry” cholesterol, pomaga usuwać nadmiar cholesterolu z krwi, chroniąc przed miażdżycą. Regularne monitorowanie profilu lipidowego jest kluczowe dla oceny ryzyka rozwoju chorób serca i układu krążenia, a także dla skutecznego zarządzania zdrowiem metabolicznym. Do czynników rozwoju miażdżycy należy podwyższone stężenie lipidów (trójglicerydów, cholesterolu całkowitego i frakcji LDL) i obniżone stężenie frakcji cholesterolu HDL, nadciśnienie tętnicze, palenie papierosów, cukrzyca, wzrost stężenia firbynogenu, homocysteiny, otyłość, niewłaściwa dieta bogata w tłuszcze nasycone, mała aktywność fizyczna, podeszły wiek. Pakiet zawiera pomiary poziomu wskaźników takich jak:

• cholesterol całkowity – określa poziom cholesterolu. Jego pomiar jest stosowany jako badanie przesiewowe w kierunku dyslipidemii (zaburzeń gospodarki lipidowej), a także jako wskaźnik do oceny efektu leczenia przeciwpadaczkowego
• trójglicerydy – określa poziom tłuszczów prostych, głównej rezerwy energii zmagazynowanej w tkance tłuszczowej
• cholesterol LDL – lipoproteina o niskiej gęstości (tzw. „zły” cholesterol) – LDL to wskaźnik do oceny ryzyka sercowo-naczyniowego. Miażdżyca i choroba niedokrwienna serca występują częściej u pacjentów z podwyższonym poziomem LDL
• cholesterol HDL – lipoproteina o dużej gęstości (tzw. „dobry” cholesterol)- wysoki poziom HDL zmniejsza ryzyko rozwoju miażdżycy i choroby niedokrwiennej serca

Lipidogram – kiedy wykonać badanie?

Badanie lipidogramu powinno być wykonywane regularnie jako część rutynowej opieki zdrowotnej, zwłaszcza u dorosłych powyżej 20. roku życia, co najmniej raz na pięć lat. Jest szczególnie zalecane dla osób z czynnikami ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, takimi jak nadciśnienie, cukrzyca, otyłość, palenie tytoniu czy obciążenia rodzinne w postaci chorób serca. Lipidogram jest również wskazany w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w innych badaniach krwi, takich jak podwyższony poziom glukozy, czy u osób z objawami wskazującymi na problemy z układem krążenia, na przykład bólem w klatce piersiowej lub dusznościami. Regularne monitorowanie poziomów lipidów jest kluczowe dla oceny skuteczności wprowadzonych zmian w stylu życia, diety lub terapii farmakologicznej, mających na celu obniżenie ryzyka sercowo-naczyniowego.

Lipidogram – kto powinien wykonać badanie?

Badanie lipidogramu jest zalecane dla pacjentów z problemami takimi jak:

• wysoki poziom cholesterolu / zaburzony metabolizm lipidów
• przypadek członka rodziny z zaburzeniami metabolizmu lipidów
• podejrzenie dziedzicznej hipercholesterolemii
• przypadki zawału mięśnia sercowego w rodzinie, szczególnie w młodym wieku
• nadwaga i otyłość
• palenie

Ponadto badanie lipidogramu przydaje się do:

• monitorowania leczenia obniżającego stężenie lipidów
• obserwacji stanu pacjentów, którzy doświadczyli zawału mięśnia sercowego i udaru niedokrwiennego

Lipidogram – jakie są jego normy?

Normy stanowią ogólne zalecenia i mogą się różnić w zależności od indywidualnych czynników pacjenta oraz laboratorium wykonującego badanie. U osoby zdrowej powinno utrzymywać się wartości:

• cholesterol całkowity – mniej niż 190 mg/dl
• frakcja LDL – < 115 mg/dl – dla małego lub umiarkowanego ryzyka sercowo-naczyniowego, < 100 mg/dl – dla dużego ryzyka sercowo-naczyniowego, < 70 mg/dl – dla bardzo dużego ryzyka sercowo-naczyniowego
• HDL (dla mężczyzn) – ponad 40 mg/dl
• HDL (dla kobiet) – ponad 45 mg/dl
• trójglicerydy – mniej niż 150 mg/dl

Lipidogram wyniki

• Cholesterol całkowity jest podwyższony w różnych postaciach hipercholesterolemii; upośledzonym przepływie żółci (niedrożność dróg żółciowych, cholestaza); chorobach trzustki; niedoczynności tarczycy, cukrzycy, alkoholizmie, diecie wysokotłuszczowej.
• Obniżenie poziomu cholesterolu całkowitego obserwuje się w alipoproteinemiach; biegunkach tłuszczowych w zespołach złego wchłaniania; chorobach mieloproliferacyjnych; nadczynności tarczycy.
• Trójglicerydy są podwyższone w dziedzicznych i nabytych dyslipidemiach, w chorobach metabolicznych takich jak cukrzyca, dna moczanowa; w nadwadze i otyłości; w chorobach wątroby i alkoholizmie; w chorobach nerek, niedoczynności tarczycy.
• Obniżenie poziomu trójglicerydów występuje w nadczynności tarczycy, abetalipoproteinemii, niedożywieniu, złym wchłanianiu i innych.
• Cholesterol LDL wzrasta w hipercholesterolemii; hiperlipoproteinemii; diecie bogatej w tłuszcze nasycone; niedoczynności tarczycy; cukrzycy; przewlekłej niewydolności nerek; anoreksji i porfirii.
• Obniżenie poziomu cholesterolu LDL występuje w hipo / abetalipoproteinemii; nadczynności tarczycy; przewlekłej niedokrwistości; ciężkim uszkodzeniu wątroby i układu żółciowego.
• Cholesterol HDL należy utrzymywać w zdrowych granicach, ponieważ jest to czynnik zmniejszający ryzyko sercowo-naczyniowe. Osiąga się to poprzez właściwe odżywianie, umiarkowane spożycie alkoholu, regularną aktywność fizyczną i prowadzenie zdrowego stylu życia.
• Obniżenie poziomu cholesterolu HDL występuje w otyłości, przy wysokim poziomie trójglicerydów, przyjmowaniu niektórych leków – androgenów, leków moczopędnych, beta-adrenolityków i innych.