Zespół policystycznych jajników to choroba, która występuje pod kilkoma nazwami – zespół wielotorbielowatych jajników, PCOS (od angielskiego polycystic ovary syndrome), czy też androgenizm jajnikowy (co jest nazwą wskazującą na przyczynę tej choroby). Ta jednostka chorobowa jest jednym z najczęściej występujących zaburzeń endokrynologicznych (hormonalnych) u kobiet, a także jest najczęstszą przyczyną żeńskiej niepłodności.
Szacuje się, że ok. 20% kobiet w wieku rozrodczym cierpi na zespół policystycznych jajników. Objawy tej choroby wywołane są wpływem zbyt wysokich stężeń męskich hormonów płciowych (obecnych w organizmie kobiety) na jajniki. W zespole PCOS występują zaburzenia metaboliczne i hormonalne, a także nadmiar androgenów, hiperinsulinizm, insulinooporność, zaburzenia gospodarki, węglowodanowej oraz lipidowej.
Objawy chorobowe występujące w PCOS mogą wynikać zarówno ze zbyt wysokich poziomów androgenów (męskich hormonów płciowych), jak i z samych zaburzeń funkcjonowania jajników. Choroba może mieć różny przebieg kliniczny. Do najczęstszych objawów należą:
Patomechanizm PCOS nie został dotychczas w pełni wyjaśniony. Jako przyczyny podawane są zaburzenia hormonalne oraz zmiana wrażliwości tkanek docelowych na hormony steroidowe. Wiadomo, że zmiany w jajnikach prowadzące do wystąpienia PCOS są wywoływane przez zbyt wysokie poziomy męskich hormonów płciowych. Poniekąd udowodniony jest wpływ czynników genetycznych – kobiety, u których w rodzinie występuje PCOS, są bardziej narażone na zachorowanie na ten zespół.
Ponadto do czynników ryzyka wystąpienia i bardziej skomplikowanego przebiegu tej choroby zalicza się otyłość i cukrzycę.
Warto wiedzieć:
Nie wszystkie kobiety cierpiące na zespół policystycznych jajników są bezpłodne. Ta choroba może utrudniać zajście w ciążę, ale często po wdrożeniu odpowiedniego leczenia jest to możliwe.
Niepłodność w przebiegu PCOS najczęściej wynika z braku owulacji – co nie jest zawsze obecnym objawem. Często liczba owulacji (czyli uwolnienia komórki jajowej z jajnika) jest po prostu ograniczona i bardziej nieregularna, co powoduje problemy z zajściem w ciążę. U wielu kobiet najważniejszym leczeniem tych trudności może być modyfikacja stylu życia – przede wszystkim utrata masy ciała (w przypadku otyłości).
Diagnoza PCOS opiera się na zebraniu wywiadu od pacjentki przez lekarza ginekologa/endokrynologa oraz na badaniach laboratoryjnych i obrazowych. Podczas badań laboratoryjnych, wykonywanych z próbki krwi, najczęściej oznacza się obecne we krwi pacjentki stężenia hormonów płciowych, przede wszystkim męskich, jako że w przebiegu tego zespołu występuje nadmiar androgenów – szczególnie testosteronu i androstendionu.
Dodatkowo na obecność PCOS u danej pacjentki mogą wskazywać zaburzenia w poziomach (oraz stosunku ich stężeń) hormonu luteinizującego (LH) oraz folikulotropowego (FSH). Innym badanym związkiem podczas diagnostyki PCOS jest hormon anty-Mullerowski oraz SHBG, czyli białko odpowiedzialne za transport hormonów płciowych w organizmie. Z badań obrazowych wykonywane jest USG narządów rodnych, mające na celu potwierdzenie występowania torbieli na jajniku.
Nie wszystkie kobiety z torbielami jajników cierpią na zespół policystycznych jajników, tak samo jak nie wszystkie kobiety z postawioną już diagnozą tego zespołu będą wykazywały wszystkie cechy tej choroby w badaniach. Dlatego niezwykle ważne jest branie pod uwagę przez lekarza zarówno opisywanych przez pacjentkę objawów, jak i wyników badań diagnostycznych w celu postawienia trafnej oceny stanu zdrowia.
Jednocześnie przeprowadza się także diagnostykę różnicową pod kątem innych zaburzeń endokrynologicznych, jak chociażby choroby tarczycy, czy też badania w kierunku predyspozycji do wystąpienia cukrzycy typu 2 – w związku z czym wykonywane są także badania mające na celu ocenę stężeń hormonów we krwi pacjentki, które mogłyby być zaburzone w przebiegu tych chorób, jak np. hormony tarczycy (TSH, fT3, fT4), kortyzol, prolaktyna, ACTH. Dodatkowo często zlecane jest także wykonanie OGTT, czyli doustnego testu obciążenia glukozą, który ma na celu wstępną ocenę ewentualnej obecności nieprawidłowego przetwarzania glukozy, które często może rozwinąć się u kobiet z PCOS.
